D'où venons-nous ? Que sommes-nous ? Où allons-nous ?

ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

Ο πίνακας Από πού ερχόμαστε; Τι είμαστε; Πού πηγαίνουμε; [D'où venons-nous ? Que sommes-nous ? Où allons-nous ?] είναι ένα από τα πιο γνωστά έργα του Πολ Γκογκέν [Paul Gauguin]. Φιλοτεχνήθηκε στην Ταϊτή μεταξύ 1897 και 1898, έχει διαστάσεις 139,1 x 374,6 εκ. και εκτίθεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης (Μασαχουσέτη, Ηνωμένες Πολιτείες).

Ο ίδιος ο Γκογκέν — ο οποίος, παρότι ένθερμος αντικληρικαλιστής στην ενήλικη ζωή του, είχε λάβει σοβαρή και συστηματική χριστιανική μόρφωση στα γυμνασιακά-λυκειακά του χρόνια — χαρακτήριζε αυτόν του τον πίνακα ως «ένα φιλοσοφικό έργο που μπορεί να αντιπαραβληθεί με τη θεματολογία των Ευαγγελίων».

—

Τρεις κύριες ομάδες μορφών στον πίνακα αναπαριστούν τα τρία ερωτήματα του τίτλου του: στη δεξιά πλευρά, οι τρεις γυναίκες που κάθονται οκλαδόν, με ένα κοιμισμένο παιδί στο πλάι τους, αντιπροσωπεύουν την αρχή της ζωής· η μεσαία ομάδα συμβολίζει την καθημερινή ενήλικη ζωή· στην τελευταία ομάδα, σύμφωνα με τον καλλιτέχνη, «μια ηλικιωμένη γυναίκα που πλησιάζει τον θάνατο εμφανίζεται συμφιλιωμένη και παραδομένη στις σκέψεις της»· στα πόδια της, «ένα παράξενο λευκό πουλί... αντιπροσωπεύει τη ματαιότητα των λέξεων» ή «το άχρηστο των κενών λόγων». Συνολικά, ο πίνακας υποδηλώνει, από τα δεξιά προς τα αριστερά, τον κύκλο «γέννηση—αμαρτία—θάνατος». Έξω από αυτόν τον κύκλο της ζωής, υπάρχει μια μπλε μορφή, ένα μπλε είδωλο, στο βάθος, που αντιπροσωπεύει αυτό που ο Γκογκέν περιέγραψε ως «το Επέκεινα».

Ο Γκογκέν προσεγγίζει τον κύκλο της ζωής από γυναικεία οπτική γωνία. Το κορίτσι που περιβάλλεται από γατάκια αναδεικνύει την αγνότητα της παιδικής ηλικίας. Η μορφή στο κέντρο είναι τοποθετημένη σε ένα σκηνικό που παραπέμπει στον Κήπο της Εδέμ· μαζεύει καρπούς από ένα δέντρο. Ο Γκογκέν σκόπευε να παρουσιάσει αυτή τη γυναίκα ως ενσάρκωση της αμαρτίας, κατά το πρότυπο της αλληγορίας της Εύας [1, 2]. Η μητρότητα αποδίδεται μέσα από τις μορφές που περιβάλλουν το βρέφος. Παράλληλα με τη μητρότητα, ο Γκογκέν προβάλλει επίσης την ιδέα της οικιακής υποταγής, μέσω του βραχιολιού και του περιλαίμιου, που φέρουν η ώριμη γυναίκα στα αριστερά και η λευκή κατσίκα. Τέλος, η κατάσταση της γήρανσης αποτυπώνεται στη μορφή της ηλικιωμένης γυναίκας στα αριστερά.

Κοντά στις ευτυχισμένες μορφές βρίσκονται δύο θλιμμένες γυναίκες δίπλα σε ένα δέντρο, οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με το περιβάλλον τους. Μπροστά από αυτές τις γυναίκες υπάρχει μια καθιστή μορφή που σηκώνει το χέρι της. Οι τρεις αυτές γυναίκες έχουν ερμηνευτεί από έναν μελετητή ως σύμβολα της αντίθεσης ανάμεσα στον Διαφωτισμό και τις «δεισιδαιμονικές, παράλογες, ακόμη και βάρβαρες παραδόσεις».