Επικράνθη!

Γιώργος Κόρδης: Ανάσταση, ψηφιακή ζωγραφική, 2022.

Στην ιστορία των θρησκειών μαρτυρούνται αμέτρητες περιπτώσεις ανθρώπων που είχαν προσωπική, μυστική εμπειρία στη σχέση τους με τον Θεό, έξω από τα όρια της λογικής, και απείρως περισσότερες έχουν μείνει αμάρτυρες. Στην ιστορία του χριστιανισμού ισχυρότερη είναι η αφετηριακή του αποστόλου Παύλου, που ανηρπάγη έως τρίτου ουρανού, άγνωστο και στον ίδιο αν εν σώματι ή εκτός σώματος (2Κορ. 12: 2-4). Η Σιμόν Βέιλ, στον εικοστό αιώνα, βεβαίωνε ότι μια μέρα, απαγγέλοντας το ποίημα «Love» του Τζωρτζ Χέρμπερτ, «ο ίδιος ο Χριστός κατέβηκε και με πήρε». Ενώ δεν έχω καμία δυσκολία να τα πιστέψω όλα αυτά ή, σε κάθε περίπτωση, να αναγνωρίσω ότι ανήκουν στη σφαίρα του δυνατού, θα προσθέσω ότι η χριστιανική παράδοση στέκεται πολύ επιφυλακτική έως αρνητική απέναντι σε τέτοια φαινόμενα (οράματα, οπτασίες και τα συναφή), και τα θεωρεί κατά κανόνα παγίδες του Πονηρού. Όταν ρώτησαν κάποτε έναν σπουδαίο αββά της ερήμου τι είναι μοναχός, εκείνος, αντί οποιασδήποτε υψιπετούς απαντήσεως, είπε μονολεκτικά: κόπος (Γεροντικό, Ιωάννης Κολοβός, λζ΄). Κόπος είναι και η ζωή του χριστιανού, διαρκής κόπος, ανάμικτος όμως με πολλή χαρά. Κατεξοχήν τόπος αυτής της χαράς είναι η κοινή λατρεία του Θεού. Μη έχοντας λοιπόν ζήσει προσωπικά καμία απολύτως υπερφυσική εμπειρία, ούτε οράματα ούτε θάματα, θα μιλήσω για το μόνο που έχω γευτεί -και αυτό όχι πάντα-, τη χαρά της κοινής λατρείας, μέσα σε έναν Ορθόδοξο ναό.

Μέρες που είναι δεν μπορώ παρά να αναφερθώ, για άλλη μια φορά, στον όρθρο και τη λειτουργία της Κυριακής του Πάσχα. Παλιά, όταν ήμουν παιδί, οι περισσότεροι, πριν καλά καλά τελειώσει η μικρή ακολουθία που τελείται στην εξέδρα, μετά τα πρώτα «Χριστός ανέστη», αφού αντάλλασσαν ασπασμούς, έτρεχαν σπίτι τους για να προλάβουν τη μαγειρίτσα ζεστή. Στην εκκλησία μέναμε λίγοι. Εδώ και κάμποσα χρόνια αυτό έχει αλλάξει, μένουμε όλο και περισσότεροι. Όταν οι θρησκείες χάνουν σε έκταση, κερδίζουν καμιά φορά σε ένταση.

Ο αναστάσιμος κανόνας του όρθρου, αρχαίο ποίημα του Ιωάννη Δαμασκηνού -με τους ειρμούς του μάλιστα ακόμη αρχαιότερους-, είναι μια έκρηξη νικητήριας χαράς! Το ίδιο και η λειτουργία του Χρυσοστόμου, με τα ιδιαίτερα γνωρίσματα που έχει τη μέρα αυτή. Ο επινίκιος ύμνος «Χριστός ανέστη» διαλαλείται δεκάδες φορές. Η ξεχωριστή αυτή ακολουθία έχει πράγματι τη δύναμη να σε συμπαρασέρνει και να σε παίρνει μαζί της στην ελπίδα που τη διαπνέει, ότι ο Άδης δεν θα είναι ο τελικός νικητής. Θα σταθώ σε μία μόνο στιγμή της, στη συνομιλία του εκκλησιάσματος με τον ιερέα, κατά την ανάγνωση του Κατηχητικού Λόγου. Ο διάλογος αυτός γίνεται σε τρία σημεία του Λόγου. Θα μείνω στο πρώτο. Διαβάζει ο ιερέας: «Εσκύλευσε τον Άδην ο κατελθών εις τον Άδην. Επίκρανεν αυτόν, γευσάμενον της σαρκός αυτού. Και τούτο προλαβών Ησαΐας εβόησεν· Ο Άδης, φησίν, επικράνθη συναντήσας σοι κάτω», και ο λαός διακόπτει εδώ τη ροή της ανάγνωσης, βεβαιώνοντας με δυνατή φωνή: «Επικράνθη»! Αυτό το «επικράνθη» θα αντηχήσει μέσα στον ναό άλλες τέσσερεις φορές, σε καθέναν από τους επόμενους στίχους, ολοένα και πιο δυνατά: «Επικράνθη· και γαρ κατηργήθη. Επικράνθη· και γαρ ενεπαίχθη. Επικράνθη· και γαρ καθηρέθη. Επικράνθη· και γαρ εδεσμεύθη». Μου αρέσει να βλέπω και να ακούω ακόμη και τους λιγότερο εκδηλωτικούς ανθρώπους, τους συνεσταλμένους, τους ντροπαλούς, να παίρνουν θάρρος και να φωνάζουν και αυτοί με παιδική χαρά το «επικράνθη»!

Μα ξεγελιέται ποτέ ο Άδης; Αλυσοδένεται; Μόνο ο άνθρωπος πικραίνεται, ο Άδης μένει πάντα απίκραντος. Ποιο το νόημα επομένως αυτής της συλλογικής κραυγής που τόσο με συγκινεί; Έκφραση μιας στιγμιαίας ψευδαίσθησης; Θα το έλεγα διαφορετικά: έκφραση μιας βαθιάς ελπίδας υπέρ της ζωής, της πιο θεμελιακής μορφής ελπίδας, που υπάρχει ανεπίγνωστα μέσα στον καθένα, ότι η ζωή δεν θα νικηθεί από το κακό, ότι η ζωή δεν θα χαθεί, ότι το αγαθό τελικά θα επικρατήσει! Αλλιώς πώς να συνεχίσεις να ζεις;

Έχω εορτάσει το Πάσχα και σε άλλους τόπους, και σε μοναστήρια και στο Άγιο Όρος. Πουθενά αλλού δεν έχω νιώσει τη χαρά της κοινής λατρείας του Θεού όσο στην ενορία μου, την ενορία των παιδικών μου χρόνων, την ενορία του πατέρα μου, της αδερφής μου, της μάνας μου. Ειδικά, τούτη τη Νύχτα, οψέ των σαββάτων, τη επιφωσκούση, που είμαστε όλοι εκεί μαζί!

👉 Άρθρο του Σταύρου Ζουμπουλάκη, στην εφημερίδα «Η Καθημερινή», 11–12 Απριλίου 2026 (Κυριακή του Πάσχα).