«Τους μαθητές δεν τους αγαπάμε, τους διδάσκουμε»

Από την εκδήλωση του Ομίλου Πολιτικού και Κοινωνικού Προβληματισμού Ιωαννίνων, στις 8 Μαΐου 2017, για το έργο και την αποστολή του σχολείου σήμερα, με αφορμή το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη (2017) Για το σχολείο. 


Το δημοκρατικό σχολείο της νεωτερικότητας το διαπερνά μια αντινομία: έχει στόχο να διαπλάσει τον ελεύθερο πολίτη, την αυτόνομη ατομικότητα, τον άνθρωπο που σκέφτεται με το δικό του μυαλό, τον στόχο όμως αυτό τον επιδιώκει και τον πετυχαίνει διά της υποχρεωτικότητας και του αναγκασμού. Πράγματι, στο σχολείο, όπου ο μαθητής πηγαίνει θέλοντας και μη και όπου δεν έχει κανένα περιθώριο ουσιαστικής επιλογής, σε αυτόν ακριβώς τον χώρο του ετεροκαθορισμού, διαμορφώνεται -με τη συνδρομή προφανώς και άλλων εξωσχολικών παραγόντων- το ελεύθερο άτομο, η αυτόνομη ατομικότητα!

Το σχολείο είναι θεσμός μετάδοσης της γνώσης, παράδοσης -όπως σοφά λέγεται στην ελληνική γλώσσα η διδασκαλία- στους μαθητές του πολιτισμού των προγόνων. Το σχολείο δεν είναι θεσμός καινοτομίας, η καινοτομία ανήκει στους μαθητές αφού αποφοιτήσουν από αυτό. Κεντρική μορφή του σχολείου είναι ο δάσκαλος, που αναλαμβάνει την ευθύνη να διδάξει τον μαθητή, σε μια σχέση μαζί του εξ ορισμού ασύμμετρη.


Τα κείμενα του βιβλίου αυτού, όποιο κι αν είναι το θέμα τους, είναι όλα κείμενα ένθερμης αγάπης για το σχολείο και υπεράσπισής του. Υπερασπίζονται ένα σχολείο που λειτουργεί κανονικά, όπου ο δάσκαλος διδάσκει - και δεν επικοινωνεί απλώς με τα παιδιά - και οι μαθητές μαθαίνουν γράμματα - και δεν αποκτούν απλώς δεξιότητες.

* * *

Τα παιδιά διαμαρτύρονται ότι, στο σχολείο, τούς ζητείται να μάθουν ένα σωρό «άχρηστα» πράγματα, και δυστυχώς πολλοί μεγάλοι τα σιγοντάρουν σε αυτό τους το παράπονο. Όντως, η Αντιγόνη και η θεωρητική γεωμετρία είναι παντελώς άχρηστα. Αλλά, τι άνθρωπος θα ήσουν αν δεν τα διδασκόσουν; [...] Ένα σχολείο που έχει συνείδηση της αποστολής του θα έπρεπε στην ένσταση «τι μας χρειάζονται όλα αυτά;» να απαντήσει με σιγουριά και περηφάνια: «Σε τίποτε». Καμία πράγματι άμεση χρησιμότητα δεν έχει η διδασκαλία της Ιλιάδας, των Ελεύθερων Πολιορκημένων, της νομοθεσίας του Ιουστινιανού, των μιγαδικών αριθμών και των ολοκληρωμάτων και ούτω καθεξής. Μπορούμε ασφαλώς να ζήσουμε και χωρίς αυτά. Το ερώτημα είναι τι είδους ζωή θα κάνουμε. Αν το κριτήριο στην ανθρώπινη ζωή και ιστορία ήταν η χρησιμότητα, θα ήμαστε ακόμη τρωγλοδύτες. [...] Η παιδεία, ως απόλυτη αναίρεση της άμεσης χρησιμότητας, αποτελεί όρο εξανθρωπισμού του ανθρώπου.
👉 Για το σχολείο, Αθήνα, Πόλις, 2017, σελ. 16.